Հաղորդիչներում լիցքավորված մասնիկները՝ մետաղներում էլեկտրոնները, էլեկտրոլիտներում` իոնները, կարող են ազատորեն տեղափոխվել մարմնի մի մասից մյուսը: Այդ լիցքավորված մասնիկներին անվանում են ազատ լիցքակիրներ: Էլեկտրական դաշտի բացակայության դեպքում ազատ լիցքակիրները հաղորդիչում կատարում են քաոսային (ջերմային) շարժում, ուստի կամայական ուղղությամբ նրանք տեղափոխում են  նույն քանակի լիցքեր: Էլեկտրական դաշտի առկայության դեպքում, նրա ազդեցության տակ, ազատ լիցքակիրները ջերմային շարժման հետ մեկտեղ կատարում են նաև ուղղորդված շարժում և այդ ուղղությամբ ավելի շատ լիցք տեղափոխվում:

Լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժումն անվանում են էլեկտրական հոսանք:

Նյութի մեջ էլեկտրական հոսանքի գոյության համար անհրաժեշտ են`

1.ազատ լիցքակիրներ, որոնք կարող են ազատ տեղաշարժվել մարմնի ողջ ծավալով,

2.էլեկտրական դաշտ, որը էլեկտրական ուժով կազդի ազատ լիցքակիրների վրա և կստիպի շարժվել որոշակի ուղղությամբ:

Էլեկտրական հոսանքն ունի ուղղություն: Պայմանականորեն, որպես հոսանքի ուղղություն համարել են այն ուղղությունը, որով շարժվում են դրական լիցքավորված մասնիկները:

Մետաղներում ազատ լիցքակիրները բացասական լիցք ունեցող մասնիկներն են՝ էլեկտրոնները, հետևաբար մետաղում հոսանքի ուղղությունը հակադիր է նրանց ուղղորդված շարժման ուղղությանը:

Էլեկտրոլիտներում հոսանքի ուղղությունը համընկնում է դրական իոնների և հակառակ է՝ բացասական իոնների ուղղորդված շարժման ուղղությանը: Հաղորդիչներում շարժվող ազատ լիցքակիրներն անհնար է տեսնել: Հետևաբար, հոսանքը հայտնաբերվում է իր ազդեցություններով, որոնք չորսն են.

1. Ջերմային՝ հոսանքի անցնելու ժամանակ հաղորդիչը տաքնում է:

2.Քիմիական՝ էլեկտրոլիտներով՝ աղերի, թթուների, հիմքերի լուծույթներով հոսաքնի անցնելու ժամանակ տեղի է ունենում նյութի քիմիական բաղադրության  փոփոխություն, առաջում է նստվածք և մաքուր մետաղներ: 

3.Մագնիսական՝ հաղորդիչը, որի միջով հոսանք է անցնում ձեռք է բերում մագնիսի հատկություններ և սկսում է դեպի իրեն ձգել երկաթյա առարկաներ, ազդում է մագնիսական սլաքի վրա:

4.Կենսաբանական՝ կենդանի մարմնով անցնելու դեպքում հոսանքն առաջացնում է մկանային կծկում, արագացնում է արյան հոսքը անոթներով և նյութափոխանակությունը՝ հյուսվածքներում:

Փորձը ցույց է տալիս, որ էլեկտրական հոսանքի բոլոր ազդեցություններից միայն մագնիսականն է, որ դրսևորվում է միշտ:

Տնային առաջադրանք՝ դաս 6 և 7։ Պատասխանել դասգրքի էջ 24-ի 1-5 հարցերին։

1. Ո՞ր լիցքերին են անվանում ազատ։ Որո՞նք են ազատ լիցքակիրները՝ ա․ մետաղներում, բ․ էլեկտրոլիտներում։

Այն էլեկտրոնները կամ իոնները, որոնք կարողանում են ազատ տեղաշարժվել մարմնի մի մասից մյուսը, կոչվում են ազատ լիցքակիրներ։ ա․ մետաղներում ազատ լիցքակիրներն են էլեկտրոնները և իոններն։ բ․ էլեկտրոլիտներում ազատ լիցքակիրները դրական և բացասական իոններն են։

2. Ի՞նչ է էլեկտրական հոսանքը։

Լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժումն անվանում են էլեկտրական հոսանք։

3. Բացատրեք, թե 13-րդ նկարում պատկերված փորձում ինչպե՞ս է լիցքավորվում Բ էլեկտրացույցը։ Ինչու՞ է մետաղալարում ծագող էլեկտրական հոսանքը կարճատև։

Բ էլեկտրացույցը լիցքավորվում է մետաղալարի շնորհիվ։ Մետաղալարում ստեղծվում է էլեկտրական դաշտ և էլեկտրոնները տեղաշարժվում են դեպի Ա-ն, իսկ դրական լիցքերը դեպի Բ և ուժերը հավասարվում են։ Մետաղալարում ծագող էլեկտրական հոսանքը կարճատև է, որովհետև նախ էլեկտրական դաշտը կորում է, համ էլ երկու էլեկտրացույցերի լիցքերն էլ հավասարվում են։

4. Ի՞նչ լիցքակիրների ուղղորդված շարժմամբ է պայմանավորված լուսադիոդի լուսարձակումը։

Դրական լիցքակիրների ուղղորդված շարժմամբ է պայմանավորված լուսադիոդի արձակումը։

5. Ինչպե՞ս է ընտրվում էլեկտրական հոսանքի ուղղությունը։

Էլեկտրական հոսանքի ուղղությունը ընտրվում է էլեկտրոնների հակադիր ուղղությամբ։

Խոսքն ըստ օրինակի փոխի՛ր, անուղղակի խոսքը դարձրո՛ւ ուղղակի:
Օրինակ Nº1 ՝ Սոնան ասաց, որ գյուղն իրեն դուր եկավ, ինքն ուզում է էլի մնալ այդտեղ:
Սոնան ասաց.
— Գյուղն ինձ դուր եկավ, ես ուգում եմ էլի մնալ այստեղ:
Օրինակ Nº2՝ Թզուկն ասաց, որ տղան գնա թագավորի գանձարան ու տեսնի կախարդական նկարը։
Թզուկն ասաց.
— Ա՛յ տղա, գնա՛ թագավորի գանձարան ու տե՛ս կախարդական նկարը։

Անուղղակի՝ Հայրն Արտակին ասաց, որ ճանապարհից վերցնի իր հեծանիվը, որովհետև մարդկանց խանգարում է։
Ուղղակի՝ Հայրն ասաց․
— Արտակ, ճանապարհից վերցրո՛ւ քո հեծանիվը, այն մարդկանց խանգարում է։

Անուղղակի՝ Տղայի ընկերն ասաց, որ ինքն էլ չի սպասում թզուկի գալուն ու տուն է գնում։
Ուղղակի՝ Տղայի ընկերն ասաց․
— Ես էլ չեմ սպասում թզուկին և տուն եմ գնում։

Անուղղակի՝ Թագավորը տղային ասաց, որ գնա երկրից երկիր, ման գա ու գտնի իր մատանու քարը։
Ուղղակի՝ Թագավորը տղային ասաց․
— Գնա՛ երկրից երկիր, ման արի և գտի՛ր իմ մատանու քարը։

Անուղղակի՝ Նապաստակն ու մուկն ասացին, որ իրենք գնում են տղային օգնելու։
Ուղղակի՝ Նապաստակն ու մուկն տղային ասացին․
— Մենք գնում ենք քեզ օգնելու։

Անուղղակի՝Արջը նապաստակին ու մկանը խնդրեց, որ իրեն էլ տանեն աշխարը տեսնելու։
Ուղղակի՝ Արջը նապաստակին ու մկանը ասաց․
— Ինձ էլ տարեք աշխարհը տեսնելու։

Անուղղակի՝ Արեգնազանը ներկայացավ և ասաց, որ ինքն իշխան Ար­մանի որդին է։
Ուղղղակի՝ Արեգնազանը ասաց․
— Ես իշխան Արմանի որդին եմ։

Անուղղակի՝ Թագավորը հյուրին խնդրում էր, որ իրեն մենակ չթողնի կախարդի մոտ:
Ուղղակի՝ Թագավորը հյուրին խնդրեց․
— Ինձ մենակ մի՛ թող կախարդի հետ։

Նկարագիր

Պատմվածքը սուզորդի մասին է. ով սուզվում և հայտնվում է մի գյուղում, որպես ջրահեղձ։ Գյուղացիները տանում են նրան ամենուր, որպեսզի կարողանան նրան տեղավորել մինչ նրա հոգեհանգիստը, բայց հանգում են մի մեծ խնդրի՝ ջրասույզը այնքան հաղթանդամ և ծանր է լինում, որ չի կարողանում առանց ջարդելու պառկել ոչ մի աթոռի,մահճակալի կամ սեղանի վրա։ Վերջին հաշվով նա միայն տեղ է գտնում հատակին։ Գեղեցիկ և բարձրահասակ տղամարդը նրանց կյանքում վստահաբար ամենաառնականն էր։ Իսկ նրա հանգիստ և բարի դեմքը նրանց պարզ հուշում էր տալիս, որ ջրահեղձի միակ հնարավորին անունը դա Էստեբանն էր։ Գյուղի ամենանուրբ և ամենահամարձակ կանայք նայելով Էստեբանին մտածում էին, թե Էստեբանն իր ուժով մեկ գիշերում կարող էր անել այնքանը, որքան իրենց ամուսինները չեն կարողանա անել ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Իսկ հաջորդ օրը նրանք մտածում էին, թե ինչպես է ապրել Էստեբանը և արդյոք ի՞նչ պիտի հագներ նա հոգեհանգստի ժամանակ։ Նրան խղճում էին կանայք՝ մտածելով, թե ինչ էին խոսում նրա հետևից, երբ Էստեբանը դուրս էր գալիս հերթական տնից ջարդելով ամենը, իսկ շորերի հարցով չէին կարողանում նրան հագցնել նույնիսկ ամենագերերի կիրակնօրյա վերնաշապիկները, դրա համար որոշեցին նրան թաղել առագաստներից կարված շորերով, որոնք նույնպես փոքր եղան նրան։ Վերջին օրը բոլոր կանայք լալիս էին, իսկ տղամարդիկ մտածում խարիսխներ կապել ոտքերին, որպեսզի դուրս չգա ջրի խորքերից, որտեղ խեղդվում էին միայնությունից։ Իսկ մի խումբ կանայք գնացել էին հարևան գյուղ և ծաղիկներ էին խնդրում այդ գյուղի կանանցից, վերջիններս չհավատալով՝ այցելում են Էստեբանին և վերադառնում իրենց գյուղ՝ բերելու, թե ծաղիկները և թե այն մարդկանց ովքեր պետք է դա տեսնեին։ Այնքան մարդ գոյացավ, որ անցնել չէր լինի։ Իսկ վերջում Էստեբանին ուսերի վրա տանելուց ամենաճոխ հոգեհանգստի ժամանակ նրանք զգացին, թե ինչքան նեղ են իրենց փողոցները իրենց համար և ինչքան անշուք են իրենց այգիները Էստեբանի համեմատ։ Էստեբանին գցեցին առանց խարիսխների, որպեսզի չքանդվեր  գյուղամեջի կամուրջը։ Մարդիկ հանկարծ մտերմացան և այս ամենից հետո բոլորը իրար համար հարազատ դարձան և նրանց կյանքը այլևս առաջվանը չէր։Իսկ  վերջը գեղեցիկ է ներկայացնում Մարկեսն այնքան, որ չեմ համարձակվում նույնությամբ չվերարտադրել։ Նա ասում է՝ Սակայն նրանք գիտեին նաև, որ այսուհետ ամեն բան այլ է լինելու. իրենց տների դռներն ավելի լայն են դառնալու, առաստաղները՝ բարձր, հատակները՝ ամրակուռ, որպեսզի Էստեբանի մասին հիշողությունները կարողանան բարավորներին չզարկվելով մտնել ամենուր, և որպեսզի հետայսու ոչ ոք չհամարձակվի մռթմռթալ՝ հիմար լողլողը մեռավ, ինչ մեղք է, սիրունիկ ապուշը մեռավ. որովհետև նրանք Էստեբանի հիշատակը հավերժացնելու համար իրենց տների ճակատները ներկելու են զվարթ գույներով և կմեռնեն, բայց կհասնեն այն բանին, որ լերկ քարերից աղբյուրներ բխեն, և ծաղիկներ կսերմանեն առափնյա ժայռերի գահավեժ լանջերին, և գալիք տարիների լուսաբացներին վիթխարի նավերի ուղևորները կարթնանան՝ բաց ծովում շնչահեղձ լինելով այգիների բույրերից, և նավապետը հրամանատարական կամրջակից կիջնի մարտական մեդալներն ու շքանշանները կրծքին իր շքազգեստով, իր աստրոլյաբիայով և Բևեռային աստղով, և մատնացույց անելով Կարիբյան ծովի հորիզոնում ծաղիկների լեռամբ բարձրացող հրվանդանը՝ կասի տասնչորս լեզվով՝ տեսեք, ահա այնտեղ, ուր հողմն հիմա այնքան հեզ է, որ ննջում է մահճակալի տակ, ուր արևն այնքան վառ է, որ արևածաղիկները չգիտեն ուր թեքել գլուխները, այնտեղ, ահա այնտեղ է գտնվում Էստեբանի գյուղը:

Վերլուծություն

Էստեբանը մեր կյանքի ամենամեծ փոփոխություններն են, որոնք մեծացնում են մեզ, որոնք արբեցնում և գժվեցնում են մեզ։ Փոփոխություններ, որոնք ամենակարևորներն ու ամենաանսպասելիներն են մեր կյանքում։ Դրանք ինչ-որ տեղ մահացած, բայց մեր կյանքում վերաբնակեցված հուշեր են։Դրանք մեր կյանքի սիրո հույզերն են․․․

Հարցեր և առաջադրանքներ

1․ Ծանրության ուժ, ձգողական ուժ, շփման ուժ, տիեզերական ուժ, տեխնիկական ուժ, շփման ուժ և այլն։

2․ Այն նկատելի չէ, քանի որ գրավիտացիոն ուժը շատ փոքր է։

3․ Էլեկտրականացման շնորհիվ թղթի շերտը ձգվում է դեպի ձողը, այդպիսով ձգում են իրար:

4․ Թղթերի վրա կգործի վանողությանուժը, քանի որ երկուսն էլ լիցքավորված են նույն լիցքով։

5․ Էլեկտրական ուժ։

6․ Հույները սաթն անվանում են <<Էլեկտրոն>>, որտեղից էլ աաջացել է <<Էլեկտրականություն>> բառը։

7․ Դրական և բացասական։

8․ Վանում են միմյանց։

9․ Երկու անշարժ կետային լիցքերի էլեկտրական փոխազդեցության ուժի մոդուլն ուղիղ համեմատական է լիցքերի մոդուլների արտադրյալին և հակադարձ համեմատական է դրանց միջև հեռավորության քառակուսուն։

10․ 1Կլ(կուլոն) ։