Վարդան Այգեկցի

Առիւծ եւ աղուէս

Առիւծ մի կորիւն ծնաւ, եւ ժողովեցան կենդանիքն ի տես եւ յուրախութիւն: Գայ աղուէսն ի մէջ բազմամբոխին եւ մեծահանդիսիւ նախատեաց զառիւծն յատեանն բարձր ձայնիւ եւ անարգեաց, թէ`
— Ա՞յդ է քո կարողութիւնդ, զի մի՛ կորիւն ծնանիս եւ ոչ բազում:
Պատասխանի ետ առիւծն հանդարտաբար եւ ասէ.
— Այո՛, մի՛ կորիւն ծնանիմ, բայց առիւծ ծնանիմ եւ ոչ աղուէս քան զքեզ:
Առյուծը և աղվեսը 

Առյուծը մի կորյուն ծնեց, և հավաքվեցին կենդանիները տեսնելու և ուրախանալու: Գալիս է աղվեսն հավաքվածների մեջ և հանդիսականների ներկայությամբ նախաձեց առյուծի ասաց բարձր ձայնով և անարգեց, թե՝
-Ա՞յդ է քո կարողությունը, մի՛ կորյուն ծնում ես և ոչ բազում:
Պատասխանեց առյուծն հանդարտաբար և ասում է.
-Այո՛, մի՛ կորյուն եմ ծնում, բայց առյուծ եմ ծնում և ոչ աղվես:

Բառարան

 Ի տես եւ յուրախութիւն                 — տեսնելու և ուրախանալու

Գայ                                                     — գալիս է

ի մէջ բազմամբոխին                       — բազմամբոխի (հավաքվածների մեջ)

մեծահանդիսիւ                — այստեղ` հանդիսականների ներկայությամբ

զառիւծն                                             — առյուծին

ծնանիս                                               — ծնում ես

պատասխանի ետ                             — պատասխան տվեց, պատասխանեց

ասէ                                                      — ասում է

ծնանիմ                                               — ծնում եմ

Հարցեր և առաջադրանքներ

• Ճիշտ կարդա այս բառերը.

Զքեզ, առիւծ, կորիւն, կարողութիւն, յուրախութիւն, յատեանն, գայ, աղուէս, նախատեաց, անարգեաց:

• Այս բառերն ու բառակապակցություններն աշխարհաբար դարձրու.

կենդանիքն, ծնաւ, ժողովեցան, նախատեաց, անարգեաց, բարձր ձայնիւ, ոչ աղուէս քան զքեզ:
Կենդանիները, ծնեց, հավաքվեցին, նախատեց, անարգեց, բարձր ձայնով:

• Գրաբար դարձրու առակի համառոտ փոխադրությունը.

Առյուծը մի կորյուն ծնեց, և աղվեսը նախաձեց նրան (զնա), որ մի´ կորյուն է ծնում և ոչ բազում: Իսկ առյուծը պատասխանեց.

— Մի կորիւն եմ ծնում, բայց առիւծ:

• Ի՞նչ է ցույց տալիս առակը: Որ չպետք է լինես անխիղճ և ագահ:

Օր մը տղուն մեկը կապվեցավ անոր ու հետը ամուսնանալ առաջարկեց. այն վայրկյանեն գողի սերը անտանելի լուծ մը դարձավ իրեն։ Ալ չկրցավ սպասել անոր, գիշերները լուսցնել, ժամադրություններուն գտնվիլ, սա պարտեզին մեջ, կամ ան լերան վրա. ամեն առթիվ գանգատեցավ, բողոքեց, ու լացավ. մյուսը կը զարմանար. ինչո՞ւ այս արցունքը, չէ՞ մի որ առաջվան պես կը սիրեին իրար. ի՞նչ փույթ մնացածը. Զաբուղոն իր առանձնացած կյանքովը, միամիտ մարդու հատուկ անծալք գաղափարները կը պարզեր։- Ի՞նչ պիտի ըլլա ասոր վերջը, կը հարցներ աղջիկը։Ասոր վե՞րջը. Զաբուղոն երբեք չէր խորհած ատոր. ընդհակառակը կը փափագեր որ վերջը չգա։Այն ատեն հուսահատած՝ հոժարությամբ բաժանում ձեռք բերելե այս նշանտուքեն, որ օրհնված պսակե ավելի ամուր ու հաստատ կ՚երևար, դիվային խորհուրդ մը անցավ մտքեն. գիշեր մը ոստիկանները կանչեց ու ձերբակալել տվավ Զաբուղոնը։

Մի օր ուրիշ տղայի հետ կապվեց և ամուսնության առաջարկ ստացավ նրանից, այդ վայրկյանից սկսած գողի սերը նրա համար լուծ դարձավ։ Այլևս չէր կարողանում սպասել նրան, գիշերները լուսացնել, ժամադրությունների գնալ այն պարտեզի մեջ կամ լեռան վրա։ Միշտ գանգատվում էր, բողոքում ու լաց լինում, իսկ մյուսը կզարմանար, թե ինչու է այս ամենը կատարվում, ինչի համար են այդ արցունքները, չէ որ նրանք առաջվա նման սիրում էին իրար, մնացածն ինչ կարևոր է․ Զաբուղոն իր առանձնացած կյանքով, միամիտ մարդուն հարիր անծալք գաղափարներն էր փորձում պարզել։
-Ի՞նչ պիտի լինի սրա վերջը,-հարցնում էր աղջիկը։
Սրա վերջի մասին երբեք չէր մտածել Զաբուղոն, ընդհակառակը՝ ցանկանում էր, որ դա չվերջանա։
Այդ ժամանակվանից Վասիլիկն ուզում էր մաքուր կերպով բաժանում փնտրել ամուսնուց և քանդել այն կապը, որը օրհնվածից ավելի ամուր և ուժեղ էր թվում։ Եվ մի օր սրասափելի միտք ծագեց իր գլխում․ մի գիշեր զանգեց ոստիկաններին և ձերբակալել տվեց Զաբուղոյին

Վերջացա՜վ…
Կյանքս մաշվեց, վերջացա՜վ.
Ինչ հույս արի` փուչ էլավ,
Ինչ խնդություն` վերջը ցա՜վ:

Այս քառյակում նկարագրվում է հեղինակի հուսահատ վիճակը, երևում է, որ նա կորցրել է հույսը, քանի որ ամեն լավի վերջում միշտ վատն է տեսել:

* * *
Ու՞ր կորա՜ն…
Մոտիկներս ու՞ր կորա՜ն,
Ինչքան լացի, ձեն ածի`
Ձեն չտվին, լու՜ռ կորան:

Այս քառյակում նկարագրվում է մենակություն և տխխրություն, քանի որ հեղինակը փնտրում է մարդկանց, ովքեր պետք է լինեին իր կողքին, սակայն չկային, և նա մենակության էր մատնվել:

* * *

Քանի՜ մահ կա իմ սրտում,
Թափուր գահ կա իմ սրտում.
Չէ՞ դու էլ ես մահացու.-
Մահի ահ կա իմ սրտում:

Այս քառյակում հեղինակը գրել էր այն ահի մասին, որն ունի մահի հանդեպ:

* * *

Հին աշխարհքը ամեն օր
Հազար մարդ է մտնում նոր,
Հազար տարվան փորձն ու գործ
Սկսվում է ամեն օր:

Այս քառյակում Թումանյանը նկարագրում է մեր աշխարհը և շեշտում այն փաստը, որ ամեն օր մի նոր օր և հնարավորություն է:

 Գտի՛ր դերանունները և որոշիր՛ր դրանց թիվն ու դեմքը

Ես եմ, դու ես, ես ու դու
Գիշերում այս դյութական,
Մենք մենակ ենք` ես ու դու,
Ես էլ դու եմ, ես չկամ:

ես-առաջին դեմք-եզակի թիվ

դու-երկրորդ դեմք-եզակի թիվ

մենք-առաջին դեմք- հոգնակի թիվ

. Ընդգծի՛ր անձնական երեք դերանուն

ա. մյուս, ես, ինքը, սրանք, դուք, դա
բ. ինքը, նույն, այս, դու, դրանք, մենք
գ. մեզնից, ամենքը, նրանք, ոչ ոք, ձեր, ոմանք

. Ընդգծի՛ր ցուցական երեք դերանուն

ա. այս, ում, նույնքան, ձեզ, սույն, որևէ
բ. իրենց, այդպիսի, քեզ, մեկը, միևնույն, նա
գ. նույնպես, այսինչ, ամեն մեկը, այդ, սրանք, ինչպես

«Ես և Նա» պամվածքի հեղինակն է՝ Նար-Դոսը: Առաջաբանում հեղինակը պատմում է, որ պատահաբար իր ձեռքն է ընկել մի տետր, որում «կորած մարդը» տարիներ շարունակ գրի էր առել իր կյանքի անցուդարձը։ Տետրը վերնագրված էր «Ես և նա», ենթավերնագիրն էր՝ «Մի կորած մարդու հիշատակարանից»։ «Ես»-ը և «Նա»-ն, նրանցից ամեն մեկն ընտրեց իր ուղղին և կերտեց իր ապագան ու կյանքը: «Ես»-ը ընտրեց ամենահեշտ և անարդյունք ճանապարը՝ թուլացավ: Իսկ ինչ  վերաբերում է «Նա»ին ապա չհանձնվեց, չթուլացավ, նա բազմաթիվ դժվարություններհաղթահարելով բարձրացավ և անվերջ բարձրացավ… 

Ժամանակ անց տղան իր մեջ ուժ գտավ և նա կրկին բարձրացավ: Աղջիկը իր սխալը զգաց, բայց արդեն ուշ էր…

«Ես ձեզ ասում եմ….» բանաստեղծություն

Այս բանաստեղծության մեջ խոսվում էր մարդկանց արժեքների մասին: Մարդիկ սկսել են արժեզրկել կարևորը, այդ պատճառով էլ ապրում են ոգու սով: Ոգու սով նշանակում է, երբ մարդիկ սկսում են արժեզրկել հոգին, իսկ հոգին արժեզրկվում է այն ժամանակ, երբ արժեքավորվում են բաներ, որոնք դրան արժանի չեն: Նյութականը յուրաքանչյուր ժամանակում միշտ էլ մարդկանց կողմից արժեվորվել է ավելի, ինչը սխալ է: Կարևորելով նյութականը և դրան արժեք տալով մեր մարդիկ զգում են ոգու սով: Այդ ժամանակ ներսում դատարկություն է տիրում, չկա զգացմունք, չկա տխրություն, ուրախություն, մարդ լիովին դատարկ է և ապրում է միայն իր արժևորած նյութականով:

«Մեր պատմիչներն ու մեր գուսանները» բանաստեղծություն

Այս բանաստեղծության մեջ նկարագրվում է պատմիչների և գուսանների աշխատանքը: Թե ինչպես են պատմիչները օր ու գիշեր նստած գրում հայկական պատմությունն իր ողջ եղելությամբ: Իրականում պատմիչների և գուսանների դերը մեծ է երկրի պատմության մեջ և նաև շատ դժվար է: Պատմիչները գրում էին բացասական, տխուր, անհույս, իսկ գուսանները երգում էին հաղթանակի հույսով լի և դրականը փոխանցում: Նրանց շնորհիվ է, որ մինչ այսօր մեզ հասել է պատմության բոլոր դեպքերը թե՛ տխուր, թե՛ ուրախ: Այս բանաստեղծություն շարժառիթը եղել է էպոսի հազար ամյակը: