Feminism is a range of social movements, political movements, and ideologies that aim to define and establish the political, economic, personal, and social equality of the sexes. Feminism incorporates the position that societies prioritize the male point of view, and that women are treated unjustly within those societies. Efforts to change that include fighting against gender stereotypes and establishing educational, professional, and interpersonal opportunities and outcomes for women that are equal to those for men.
Feminist movements have campaigned and continue to campaign for women’s rights, including the right to: vote, hold public office, work, earn equal pay, own property, receive education, enter contracts, have equal rights within marriage, and maternity leave. Feminists have also worked to ensure access to legal abortions and social integration, and to protect women and girls from rape, sexual harassment, and domestic violence. Changes in female dress standards and acceptable physical activities for females have often been part of feminist movements.
Some scholars consider feminist campaigns to be a main force behind major historical societal changes for women’s rights, particularly in the West, where they are near-universally credited with achieving women’s suffrage, gender-neutral language, reproductive rights for women (including access to contraceptives and abortion), and the right to enter into contracts and own property. Although feminist advocacy is, and has been, mainly focused on women’s rights, some feminists argue for the inclusion of men’s liberation within its aims, because they believe that men are also harmed by traditional gender roles. Feminist theory, which emerged from feminist movements, aims to understand the nature of gender inequality by examining women’s social roles and lived experience; feminist theorists have developed theories in a variety of disciplines in order to respond to issues concerning gender.
Numerous feminist movements and ideologies have developed over the years and represent different viewpoints and goals. Traditionally, since the 19th century, first-wave liberal feminism that sought political and legal equality through reforms within a liberal democratic framework was contrasted with labor-based proletarian women’s movements that over time developed into socialist and Marxist feminism based on class struggle theory. Since the 1960s both of these traditions are also contrasted with radical feminism that arose from the radical wing of second-wave feminism and that calls for a radical reordering of society to eliminate male supremacy; together liberal, socialist and radical feminism are sometimes called the «Big Three» schools of feminist thought.
Since the late 20th century many newer forms of feminisms have emerged. Some forms of feminism have been criticized for taking into account only white, middle class, college-educated, heterosexual, or cisgender perspectives. These critics have led to the creation of ethnically specific or multicultural forms of feminism, such as black feminism and intersectional feminism.
Ֆեմինիզմը սոցիալական շարժումների, քաղաքական շարժումների և գաղափարախոսությունների մի շարք է, որի նպատակն է սահմանել և հաստատել սեռերի քաղաքական, տնտեսական, անձնական և սոցիալական հավասարությունը: Ֆեմինիզմը ներառում է այն դիրքորոշումը, որ հասարակությունները գերադասում են տղամարդկանց տեսակետը, և որ այդ հասարակություններում կանանց նկատմամբ անարդար են վարվում: Փոփոխությունների ջանքերը, որոնք ներառում են գենդերային կարծրատիպերի դեմ պայքար և կանանց համար կրթական, մասնագիտական և միջանձնային հնարավորությունների ու արդյունքների հաստատում, որոնք հավասար են տղամարդկանց:
Ֆեմինիստական շարժումները քարոզչություն են իրականացրել և շարունակում են քարոզել կանանց իրավունքների համար, ներառյալ `ընտրելու, պետական պաշտոններ զբաղեցնելու, աշխատելու, հավասար աշխատավարձ ստանալու, սեփական ունեցվածքի, կրթություն ստանալու, պայմանագրեր կնքելու, ամուսնության և հղիության արձակուրդի հավասար իրավունքներ ունենալու իրավունք: Ֆեմինիստները աշխատել են նաև օրինական աբորտների և սոցիալական ինտեգրման հասանելիության ապահովման, կանանց և աղջիկներին բռնաբարությունից, սեռական ոտնձգություններից և ընտանեկան բռնությունից պաշտպանելու համար: Կանանց հագուստի ստանդարտների փոփոխությունները և կանանց համար ընդունելի ֆիզիկական գործունեությունը հաճախ եղել են ֆեմինիստական շարժումների մի մասը:
Որոշ գիտնականներ համարում են, որ ֆեմինիստական արշավները հանդիսանում են կանանց իրավունքների գլխավոր պատմական հասարակության փոփոխությունների հիմնական ուժը, մասնավորապես Արևմուտքում, որտեղ նրանց համարյա համընդհանուր վարկ է վայելում կանանց ընտրական իրավունքի, գենդերային չեզոք լեզվի, կանանց վերարտադրողական իրավունքների հասնելու համար (ներառյալ հակաբեղմնավորիչների հասանելիությունը): և աբորտ), ինչպես նաև պայմանագրեր կնքելու և սեփականություն ունենալու իրավունքը: Չնայած ֆեմինիստական շահերի պաշտպանությունը հիմնականում ուղղված է կանանց իրավունքներին, որոշ ֆեմինիստներ պնդում են, որ տղամարդկանց ազատագրումը ներառվի դրա նպատակներում, քանի որ նրանք կարծում են, որ տղամարդիկ վնասվում են նաև գենդերային ավանդական դերերից: Ֆեմինիստական շարժումներից ի հայտ եկած ֆեմինիստական տեսությունը նպատակ ունի հասկանալ գենդերային անհավասարության բնույթը ՝ ուսումնասիրելով կանանց սոցիալական դերերն ու ապրած փորձը. ֆեմինիստ տեսաբանները տեսություններ են մշակել տարբեր առարկաներից ՝ սեռին վերաբերող հարցերին պատասխանելու համար:
Բազմաթիվ ֆեմինիստական շարժումներ և գաղափարախոսություններ զարգացել են տարիների ընթացքում և ներկայացնում են տարբեր տեսակետներ և նպատակներ: Ավանդաբար, 19-րդ դարից սկսած, առաջին ալիքի լիբերալ ֆեմինիզմը, որը ձգտում էր քաղաքական և իրավական հավասարության հասնել ազատական ժողովրդավարական շրջանակներում իրականացվող բարեփոխումների միջոցով, հակադրվում էր աշխատանքային պրոլետարական կանանց շարժումներին, որոնք ժամանակի ընթացքում վերաճեցին սոցիալիստական և մարքսիստական ֆեմինիզմի ՝ հիմնված դասակարգային պայքարի տեսության վրա: 1960-ականներից այս երկու ավանդույթները նաև հակադրվում են արմատական ֆեմինիզմին, որն առաջացել է երկրորդ ալիքի ֆեմինիզմի արմատական թևից և որը պահանջում է հասարակության արմատական վերադասավորում տղամարդկանց գերակայությունը վերացնելու համար միասին լիբերալ, սոցիալիստական և արմատական ֆեմինիզմը երբեմն անվանում են ֆեմինիստական մտքի «Մեծ երեք» դպրոց:
20-րդ դարի վերջերից ի վեր ի հայտ եկան ֆեմինիզմի շատ ավելի նոր ձևեր: Ֆեմինիզմի որոշ ձևեր քննադատության են ենթարկվել այն բանի համար, որ նրանք հաշվի են առնում միայն սպիտակ, միջին դասի, քոլեջում կրթություն ստացած, հետերոսեքսուալ կամ ցիգենդեր հեռանկարները: Այս քննադատները հանգեցրել են ֆեմինիզմի էթնիկ առանձնահատկության կամ բազմամշակութային ձևերի ստեղծմանը, ինչպիսիք են սև ֆեմինիզմը և խաչմերուկային ֆեմինիզմը:
Վերգինե Խաչատրյան 