Գ. Ի սկզբանէ արար Աստուած զերկին ու զերկիր: Եւ երկիր էր աներեւոյթ եւ անպատրաստ. եւ խաւար ի վերայ անդնդոց. եւ Հոգի Աստուծոյ շրջէր ի վերայ ջրոց: Եւ ասաց Աստուած` Եղիցի լոյս.  եւ եղեւ լոյս: Եւ ետես Աստուած զլոյսն զի բարի է:  (Ծննդոց    Ա,   1-4)  

                       Բծառարան

ի սկզբանէ                         — սկզբում
արար                                 — արարեց, ստեղծեց
զերկին                              — երկինքը
աներեւոյթ                         — անտեսանելի, աչքին չերևացող
ի վերայ անդնդոց             — անդունդների վրա
շրջէր                                  — շրջում էր
եղիցի                                 — լինի, թող լինի, կլինի, պիտի լինի, լինելու է
եղեւ                                    — եղավ
ետես                                  — տեսավ

Առաջադրանքներ՝

1. Տրված բառերն ու բառակապակցությունն աշխարհաբա՛ր դարձրու. զերկիր, զլոյսն, ի վերայ ջրոց:
   Զերկիր-երկիր
   Զլոյս-լույս
   Ի վերայ ջրոց-ջրերի վրա
2. Ի՞նչ է նկարագրված հատվածում:
   Սկզբում արարեց Աստված երկինքը ու երկիրը։ Եվ երկիրն էր անտեսանելի և անպատրաստ․ և խավար  էր անդունդների վրա․ և հոգին Աստծո շրջում էր ջրերի վրա։ Եվ ասաց Աստված՝ լինի  լույս․ և եղավ լույսը։ Եվ Աստված տեսավ, որ լույսը բարի է։
3. Ինչպես գրաբարով կասենք թող լինի սեր:
   Եղիցի սէր:
4. Ինչու Աստված ստեղծեց լույսը:

Աստված ստեղծեց լույսը, որ աշխարհը ավելի լուսավոր և գունավոր լինի:

• Պարույր Նահապետը՝ հայոց թագավոր

Ք․ա 7-րդ դարում Վանի թագավորությունը թուլացավ։ Նրա փլատակների վրա հանդես եկան մի շարք իշխանություններ, որոնց մեջ առանձնացավ Պարույրի իշխանությունը։ Նա Հայկ Նահապետի որդիներից է։ Նա ակտիվորեն ներառվում է երկու պետությունների՝ Մեդիայի և Բաբելոնի Ասորեստանի դեմ մղած պայքարում։ Ք․ա 612թ-ին ավիրվեց Նինվեն և Պարույրը թագ ստացավ։ Այս պայքարից հետո՝ 605թ․-ին Ասորտեստանը կործանվեց։ Ք․ա 585թ․-ի մայիսի 28-ին Հալիս գետի մոտ տեղի ունեցավ Լուդիական-մարական ճակատամարտը, որը ընդատվեց արևի խավարման պատճառով։ Սահման ճանաչվեց Հալիս գետը, մինչև Հալիս գետը հողերը հանձնվեցին երվանդականներին։ Պատերազմից հետո արքայական գահն անցավ Երվան 1-ին Սակավակյացին։

•  Երվանդ 1-ին Սակավակյաց

Պատերազմից հետո արքայական գահն անցավ Երվան 1-ին Սակավակյացին։ Մայրաքաղաք դարձավ Արմավիրը։ Սակավակյացի օրոք Հայաստանի սահմանները դարձան՝ հարավ արևելք՝ Մարաստանը, հյուսիս արևմուտք՝ Սև ծովը։ Ներառվում էր ոչ միայն Վանի թագավորությունը, այլև Անդրեփրատյան շրջանները։ Մարտադաշտ են դուրս բերում 40․000 հետևակ, 8000 հեծյալ։ Հայաստանը Երվանդունիների օրոք պայքարում է նախկին դաշնակից Մարաստանի դեմ։ Եվ դրա համար դաշնակցեց Պարսից արքա Կյուրոս Մեծի հետ, որը խորամանկությամբ ձեռբակալեց հայոց թագավորի ընտանիքը, բայց թագաժառանգ Տիգրանի միջնորդությամբ, ով Կյուրոսի ընկերն էր, պայմանագիր կնքվեց Կյուրոսի հետ ոչ ծանր պայմաններով։ Հայաստանը մարաց թագավորին 100 արծաթ տաղանդ հարկ էին վճարելու և տրամադրելու էր 20․000 հետևակ, 4000 հեծյալ։

• Տիգրան 1-ին Երվանդյան /բանավոր, դասագիրք, էջ 65-68/.

Տիգրան Երվանդյանը թագավորել է մ.թ.ա. մոտ 560-535 թվականներին։ Հաջորդել է հորը՝ Երվանդ Ա Սակավակյացին։ Վարել է Հայաստանը Մարաստանի գերիշխանությունից ազատագրելու քաղաքականություն։

Տիգրան Երվանդյանը մասնակցել է Մարաստանի թագավոր Աստիագեսի դեմ Կյուրոսի պատերազմին։ Տիգրան Երվանդյանը այդ հաղթական մարտում սպանել է Աժդահակին։ Տիգրան Երվանդյանի օրոք Հայաստանը, պահպանելով ներքին անկախությունը, տուրք է վճարել Աքեմենյան Պարսկաստանին և իր զորքերով մասնակցել նրա մղած պատերազմներին։ Տիգրան Երվանդյանը կարողացել է հպատակեցնել Հայաստանի հյուսիս-արևմուտքի սահմանին բնակվող խալդայների ռազմատենչ ցեղախմբին։ Տիգրան Երվանդյանի տերության տարածքը մոտավորապես համապատասխանել է Հայկական լեռնաշխարհի սահմաններին։ Հետագայում Կյուրոսը Հայաստանը վերածել է Աքեմենյան պետությանը ենթակա մարզի՝ սատրապության։ Տիգրան Երվանդյանի հետագա ճակատագրի մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։

Հայտնություն

Այս բանաստեղծության մեջ հեղինակը ոգևորված և ոգեշնչված է, իր կյանքը լցվել ա նորով և նա դրա մասին է գրել: Նրա կյանքում կարծես հորդառատ անձրևից հետո բացված լինի պայծառ արև: Այս բանաստեղծության գունապնակը լցված էր կարմիրով, դեղինով և նարնջագույնով:

«Տեսա երազ մի վառ»

Այս բանաստեղծության մեջ կարծես թե հեղինակը շփոթված էր իր տեսած երազից: Բանաստեղծության մեջ տեսա մոխրագույնը, որն ասոցացնում եմ անորոշության հետ:

«Թողի երկիրն իմ հայրենի»

Այս բանաստեղծության մեջ հեղինակը խոսում էր նրա մասին, թե ինչպես է իր հայրենիքը թողնում հեռանում, և դրանից հետո տեսնում անհավանական բաներ: Տրամադրությունը շատ հանգիստ էր, որը գույնով ասոցացնելիս կլինի երկնագույն:

«Անծանոթ աղջկան»

Այս բանաստեղծության մեջ տրամադրությունը խաղաղ էր: Հեղինակը պատմում էր, թե ինչպես է հանդիպում շատ պատահական անծանոթ աղջկան: Ասոցացնելով գույների հետ կընտրեմ երկնագույնը, սպիտակը և մոխրագույնը:

«Ինչպե՞ս չսիրեմ, երկիր իմ կիզված »

Այս բանաստեղծության մեջ հեղինակը հպարտությամբ լցված պատմում է, թե ինչքան դժվարություններ է տեսել իր հայրենիքը, ինչպես նաև նշում է իր մեծ սիրո մասին հայրենիքի հանդեպ: Տրամադրությունը մի փոքր անորոշ էր, գույներից կընտրեմ կարմիրը, չգիտեմ ինչու այս գույնը ասոցացրի բանաստեղծության հետ: Ի տարբերություն մյուս բանաստեղծությունների, որոնք հիմնական իր անձի հետ են կապված, այս մեկը հայրենիքի մասին էր:

«Որպես Լաերտի որդին»

Այս բանաստեղծության մեջ հեղինակը նկարագրում է այն զգացողությունները, որոնք ունեցել է հայրենիքը լքելիս և հետո ետ է վերադարձել: Տրամադրությունը կարծում եմ թախծոտ է, քանի որ նա կարոտում է իր հայրենիքը: Գույների հետ ասոցացնելով կընտրեմ երկնագույն և մոխրագույն գույները:

«Առավոտ»

Այս բանաստեղծության մեջ ես տեսա հեղինակի ներդաշնակ լինելը, նա կարծես պատմում էր կյանքի և նրա կարևորության մասին: Գույներից կընտրեմ դեղինը կամ վարդագույնը:

«Արևածագ»

Այս բանաստեղծության մեջ հեղինակը կարծում եմ ուրախ և թարմ տրամադրությամբ է: Նկարագրում է արևածագը, իր զգացողությունները և այլն: Այս բանաստեղծության մեջ տեսա պայծառ գույներ:

«Չգիտեմ՝ այս տխուր աշխարհում»

Այս բանաստեղծության տրամադրությունը տխուր և հուսահատ է: Գույների հետ ասոցացնելով կընտրեմ սև գույնը:

Վերլուծություն․

Ռավեննայում

Արարատի ծեր կատարին
Դար է եկել, վայրկյանի պես,
Ու անցել:

Անհուն թվով կայծակների
Սուրն է բեկվել ադամանդին,
Ու անցել:

Մահախուճապ սերունդների
Աչքն է դիպել լույս գագաթին,
Ու անցել:

Հերթը հիմա քոնն է մի պահ.
Դու էլ նայիր սեգ ճակատին,
Ու անցիր…

Ես կարծում եմ, որ այս բանաստեղծությամբ Իսակյանը ուզում էր ասել, որ ամեն ինչ այս կյանքում անցնում և գնում է։ Շատերը ունեն պրոբլեմներ և հաղթահարում են դրանք, և դու էլ կարող ես անել դա, ուղղակի մի վախեցիր առաջին քայլը անել։ Անկեղծ ասած ես ինքս այդպես եմ կարծում և աշխատում եմ հետևել այդ խորհրդին։

1. Ի՞նչ է նշանակում «մագնիս» բառը:
2. Ո՞րն է բնական մագնիսը:
3. Ինչպե՞ս են ստանում արհեստական մագնիսներ:
4. Ի՞նչն են անվանում մագնիսական բևեռներ:
5. Ինչպե՞ս են փոխազդում մագնիսների բևեռները:
6. Ինչպե՞ս կարելի է մագնիսական սլաքի օգնությամբ որոշել մագնիսացած պողպատե
   ձողի բևեռները:
7. Ինչի՞ ազդեցությամբ է կողմնացույցի սլաքը ուղղորդվում որոշակի ուղղությամբ: Ո՞ր կողմն է այն ցույց տալիս:
8. Որտե՞ղ են կիրառվում մագնիսները:
9. Ինչու՞ է բնության մեջ գոյություն ունեցող մագնիսական երկաթաքարը մագնիսացած լինում: Ի՞նչն է նրան մագնիսացրել:
10. Ի՞նչն են անվանում մագնիսական դաշտ:

1) Մեր թվարկությունից մոտ երեք հազար տարի առաջ մարդիկ գիտեին, որ որոշ քարեր, օրինակ մագնիսական երկաթաքարերը ունակ են ձգելու տարբեր առարկաներ ։ Քանի որ այդպիսի քարերը հայտնաբերվել են Փոքր Ասիայում ՝ Մագնեզիա քաղաքում, ուստի դրանք ստացան մագնիս անվանումը։

2) Մեր թվարկությունից մոտ երեք հազար տարի առաջ մարդիկ գիտեին, որ որոշ քարեր, օրինակ մագնիսական երկաթաքարերը ունակ են ձգելու տարբեր առարկաներ ։ Քանի որ այդպիսի քարերը հայտնաբերվել են Փոքր Ասիայում ՝ Մագնեզիա քաղաքում, ուստի դրանք ստացան բնական մագնիս անվանումը։ Օրինակ՝ Երկիր մոլորակի մագնիսը։

3) Զգալիորեն ուժեղ մագնիսական հատկությամբ արհեստական մագնիսներ ներկայումս ստանում են երկաթի, նիկելի և կոբալտի համաձուլվածքից:

4) Մագնիսի այն տեղամասերը, որտեղ մագնիսական ազդեցությունն առավելագույնն է, կոչվում է մագնիսական բևեռներ։

5) Եթե մագնիսը մոտեցնենք թելից կախված մեկ այլ մագնիսի, ապա կնկատենք, որ վերջինս կպտտվի և կձգվի դեպի առաջին մագնիսն այնպես, ինչպես ցույց է տրված ներքևի նկարում։ Դա տեղի է ունենում այն պատճառով, որ մագնիսի հյուսիսային բևեռը և վանում հյուսիսային բևեռը։ Այսպիսի փորձերը ցույց են տալիս, որ տարանուն մագնիսական բևեռներն իրար ձգում են, իսկ նույնանուն բևեռները վանում։

6) Եթե մագնիսացած պողպատե ձողին մոտեցնենք մագնիսական սլաքը, ապա սլաքի հյուսիսային բևեռը կձգվի դեպի ձողի հարավաին բևեռը և կվանվի ձողի հյուսիսային բևեռի կողմից ։ Այդպես մենք կորոշենք ձողի բևեռները։

7) Կողմնացույցի սլաքը ցույց է տալիս հյուսիսը:

8) Հիմնականում կիրառվում են տեխնիկայում ՝ իբրև հաստատուն մագնիսական դաշտի աղբյուր։

9)

10) Մագնիսական դաշտ գոյութթյուն ունի յուրաքանչյուր հաղորդչի շուրջ։ Մագնիսական դաշտը ուժային դաշտ է , որը ազդում է շարժվող էլեկտրական լիցքերի և մարմիների վրա։

Նախադասությունը բառացի աշխարհաբա՛ր դարձրու և կատարիր առաջադրանքները, հետո խմբագրի՛ր (այնպես արա, որ ճիշտ ու գեղեցիկ լինի): Ինչպե՞ս ես հասկանում այս խրատը:

1. Ընկալարուք զխրատ եւ մի՛ զարծաթ, եվ զգիտութիւն, քան զոսկի ընտիր: Լաւ է իմաստութիւն, քան զականս պատուականս:

ընկալարուք — ընկալեցեք, վերցրեք
ակն — ակ, թանկարժեք քար
զականս պատուականս — պատվական քարեր(ը)

Ընդունեցեք խրատը և ոչ թե արծաթը, և գիտությունը, ոչ թե ընտիր ոսկին: Լավ է իմաստութունը, քան պատվական քարերը:

2. Ոչ հացիւ միայն կեցցէ մարդ, այլ ամենայն բանիւ, որ ելանէ ի բերանոյ Աստուծոյ:

ոչ կեցցէ — չապրի, չի ապրի, չպիտի ապրի, չի ապրելու
ամենայն — ամեն, ամեն մի
բանիւ — խոսքով
ելանէ — ելնում է
ի բերանոյ — բերանից

Բան արմատով քեզ ծանոթ բառեր գրիր:

բանավոր, պատմաբան, բանաստեղծ,

Աշխարհաբար դարձրու հացիւ բառը և ի բէրանոյ Աստուծոյ բառակապակցությունը:

հացիւ – հացով
բէրանոյ Աստուծոյ – Աստծո բերանից

Նախադասությունն աշխարհաբա՛ր դարձրու:

Մարդը միայն հացով չի ապրի, այլ ամեն խոսքով, որ ելնում է Աստծո բերանից:

3. Ոչ ոք կարէ երկուց տերանց ծառայել. կամ զմին ատիցէ եւ զմիւսն սիրիցէ, կամ զմին մեծարիցէ եւ զմիւսն արհամարհիցէ:

ոք — մեկը, ինչ-որ մեկը, մի մարդ
ոչ կարէ — չի կարող
երկուց տերանց — երկու տիրոջ
զմին — մեկին
ատիցէ — ատի, կատի, պիտի ատի

Այս բառերն աշխարհաբա՛ր դարձրու (յուրաքանչյուրի դիմաց միայն մեկ բառ գրիր, որը համապատասխանի տեքստին).

սիրիցէ – կսիրե
մեծարիցէ – կմեծարի
արհամարհիցէ – կարհամարի
զմիւսն – մյուսին

Նախադասությունն աշխարհաբա՛ր դարձրու:

Ոչ մի մարդ չի կարող երկու տիրոջը ծառայել. մեկին կատի և մյուսին կսիրի, կամ մեկին կմեծարի և մյուսին կարհամարհի:

Երկու տիրոջ ծառա արտահայտությունը բացատրի՛ր:

4. Խնդրեցէ՛ք՝ եւ տացի ձեզ, հայցեցէ´ք՝ եւ գտջիք, բախեցէ´ք՛ եւ բացցի ձեզ: Զի ամենայն որ խնդրէ՝ առնու, եւ որ հայցէ, գտանէ, եւ որ բախէ, բացցի նմա:

տացի — տրվի, կտրվի, պիտի տրվի, տրվելու է
հայցել — խնդրել, աղաչել, աղերսել, պահանջել, կամենալ, փնտրել, որոնել
զի — որովհետև, քանի որ, թե
բացցի — բացվի, կբացվի, պիտի բացվի, բացվելու է
գտջիք — գտնեք, կգտնեք, պիտի գտնեք, գտնելու եք
առնու — առնում է, վերցնում է

Աշխարհաբա՛ր դարձրու՝

խնդրէ – խնդրեցի, կխնդրի
հայցէ – աղաչեցի, կաղաչի
գտանէ – գտա, կգտնի
բացցի նմա – կբացվի նրա համար

Հատվածն աշխարհաբա՛ր դարձրու:

Խնդրե՛ք՝ և ձեզ կտրվի, աղաչե´ք՝ և կգտնեք, թակե´ք՝ և ձեզ համար կբացեն: Որովհետև նա ով կխնդրի՝ կստանա, և ով կաղաչի, կգտնի, և ով կթակի, նրա համար կբացվի:

Այս հատվածի ո՞ր մասը կառանձնացնես որպես ասույթ:

Խնդրե՛ք՝ և ձեզ կտրվի, աղաչե´ք՝ և կգտնեք, թակե´ք՝ և ձեզ համար կբացեն:

5. Որպես կամիք թէ արասցեն ձեզ մարդիկ, այնպէս արասջիք եւ դուք նոցա:

կամիք — կամենում եք
արասցեն — անեն, կանեն, պիտի անեն, անելու են
արասջիք — արեք, անեք, կանեք, պիտի անեք, անելու եք

Նոցա բառն աշխարհաբա՛ր դարձրու:

նոցա – նրանց

Նախադասությունն աշխարհաբա՛ր դարձրու և համեմատի՛ր այս նախադասության հետ.

Ինչպես որ վարվեք մարդկանց հետ, այդպես էլ ձեզ հետ կվարվեն:

Ինչպես ուզում եք, որ մարդիկ ձեզ հետ վարվեն, այնպես էլ դուք վարվեք նրանց հետ:

Լրացուցիչ առաջադրանք

Այս նախադասություններից մեկը ընտրիր և դրա վերաբերյալ մթքերդ շարադրիր:

Ինչպես ուզում եք, որ մարդիկ ձեզ հետ վարվեն, այնպես էլ դուք վարվեք նրանց հետ:

Այս խոսքերը ինձ շատ դուր եկան: Ես լսել էի դրան շատ նման մի խոսք. «Ծնողների հետ վարվեք այնպես, ինչպես ուզում եք, որ ձեր երեխաները վարվեն ձեզ հետ»: Այդպես ասում էր Սոկրատեսը: Ինձ դուր եկավ այն, որ այս նախադասությունների խոսքերը շատ ճիշտ են, բայց դրաք հեշտ չէ իրականացնել: Մարդ պետք է ունենա կամքի ուժ, որ կարողանա իրականացնել դա:

1․ Բացասական լիցք ունեցող փոշեհատիկը տեղադրվել է ուղղաձիգ դասավորված երկու հարթ զուգահեռ թիթեղների միջև: Ընդ որում առաջին  թիթեղի լիցքը բացասական է, իսկ մյուս թիթեղինը դրական: Ինչպե՞ս է ուղղված մասնիկի վրա ազդող ուժը: Ծանրության և դիմադրության ուժերն անտեսել: 

Քանի որ փոշեհատիկը բացասական լիցք ունի, ապա այն ձգողականության ուժի շնորհիվ կձգվի դեպի երկրորդ՝ դրական լիցք ունեցող թիթեղին:

2․ Նկարում պատկերված ո՞ր կետում / կետերում լիցքավորված մարմնի ստեղծած էլեկտրական դաշտն ունի ամենամեծ արժեքը:

Առաջին և երրորդ կետերում, քանի որ դրանք ավելի մոտ են բացասական լիցքին՝ հետևաբար էլեկտրական դաշտն ավելի մեծ է:

3․ 0.06 գրամ զանգվածով բացասական լիցք ունեցող մասնիկը մտնում է համասեռ էլեկտրաստատիկ դաշտ, նրա ուժագծերին հակառակ ուղղված 4000 մ/վ սկզբնական արագությամբ: Մասնիկի վրա այդ դաշտի կողմից ազդող ուժը 3 մՆ է: Ի՞նչ արագություն կունենա մասնիկը 4 վ հետո:

4․ Ո՞ր նյութերն են կոչվում հաղորդիչներ, բերե՛ք հաղորդիչների օրինակներ։

Բոլոր մետաղները, հողը, աղերի, թթուների և հիմքերի ջրային լուծույթներն էլեկտրականության հաղորդիչներ են: Մարդու մարմինը ևս հաղորդիչ է: Մետաղների լավագույն հաղորդիչներ են արծաթը, պղինձը, ալյումինը:

5․ Ո՞ր նյութերն են կոչվում դիէլեկտրիկներ (մեկուսիչներ), բերե՛ք օրինակներ:

Մեկուսիչներ են էբոնիտը, սաթը, հախճապակին, ռետինը, տարբեր պլաստմասսաներ, մետաքսը, կապրոնը, յուղը, օդը (գազեր):

Քո կյանքի ժամերը։     Վիլյամ Սարոյան /հատված/

Կյանքիդ ժամերն ապրիր այնպե՛ս, որ այդ քաղցր ժամերին ո՛չ քեզ, ո՛չ էլ կողքիդ ապրողներին չդիպչեն ապականությունն ու մահը: Ամենուրեք փնտրիր բարի՛ն ու հենց հայտնաբերես, հանի՛ր լույս աշխարհ իր թաքստոցից, թող բարությունը լինի անկաշկանդ ու չամաչի ինքն իրենից:
Աչքի լույսի պես պահի՛ր, փայփայի՛ր մարդկայնության ամենաչնչին նշույլներն անգամ, քանի որ դա է ընդդիմանում մահվանը, թեև այն
անցավոր է:
Ամեն ինչի մեջ գտի՛ր լուսավորը, գտի՛ր այն, ինչ չի կարող արատավորվել: Եթե մեկնումեկի սրտում առաքինությունը պահ է մտել ահով ու կսկիծով` արար աշխարհի ծաղր ու ծանակից մազապուրծ եղած, քաջալերի՛ր նրան:
Մի՛ խաբվիր արտաքին տպավորությամբ, որովհետև դա վայել չէ պայծառատես աչք ու բարի սիրտ ունեցողին: Ոչ մեկին մի՛ ենթարկվիր, բայց և ոչ մեկին էլ քեզ մի՛ ենթարկիր: Հիշի՛ր, որ ամեն մարդ քո նմանակն է: Ամեն մեկի մեղքը նաև քո մեղքն է, և բոլոր անմեղներն իրենց անմեղությունը կիսում են քեզ հետ:
Արհամարի՛ր չարիքն ու անազնվությունը, բայց ոչ չար ու անազնիվ մարդկանց. հասկացի՛ր սա: Մի՛ ամաչիր բարի ու քնքուշ լինել…
Կյանքիդ ժամերն ապրիր այնպե՛ս, որ քեզ բաժին ընկած ժամերին չավելացնես աշխարհի վիշտն ու տառապանքը, այլ ժպիտով ընդունես նրա անսահման լույսն ու խորհուրդը:

Վերլուծություն

Իրոք որ, Վիլյամ Սարոյանը մոտիվացնում է բոլորին, իր ճիշտ խոսքերով։ Այս դարի ամենավատ բանը խաբվել արտաքինին։ Իմ կյանքում շատ-շտ եմ խաբվել մարդկանց արտաքինին, իսկ հետո փոշմանել։ Դրա համար պետք է մարդկանց լույսը գտնես և կյանքիդ ժամերը չվատնես վատ մարդկանց և անպետք բաների վրա։