Եղեգնյա գըրչով երգեցի փառքեր.
— Քեզի ընծա՜, իմ հայրենիք —
Սոսյաց անտառեն էի զայն կըտրեր…
— Քեզի ընծա՜, հին հայրենիք —
Եղեգնյա գըրչով երգեցի քուրմեր.
Ընդ եղեգան փող լու’յս ելաներ:

Եղեգնյա գըրչով երգեցի կարոտ.
— Ձեզի ընծա՜, հայ պանդուխտներ —
Ան տարաշխարհիկ բույսի մ’’էր ծըղոտ…
— Ձեզի ընծա՜, հեգ պանդուխտներ —
Եղեգնյա գըրչով երգեցի հարսեր.
Ընդ եղեգան փող ո՛ղբ ելաներ:

Եղեգնյա գըրչով երգեցի արյուն.
— Ձեզի ընծա՜, սուրի զոհեր —
Ան ծլած էր մոխրի մեջ իբրև կընյուն…
— Ձեզի ընծա՜, կրակի զոհեր —
Եղեգնյա գըրչով երգեցի վերքեր.
Ընդ եղեգան փող սի՛րտս ելաներ:

Եղեգնյա գըրչով որբ տունս երգեցի.
— Քեզի ընծա՜, հայր ալեհեր –
Ցամաքած աղբյուրեն մեր զայն հոտեցի…
— Քեզի ընծա՜, մայր կարևեր —
Եղեգնյա գըրչով օճախս երգեցի.
Ընդ եղեգան փող ծու՛խ ելաներ:

Ու պայքա՜ր, պայքա՜ր, պայքա՜ր երգեցի.
— Ձեզի ընծա՜, հայ մարտիկներ —
Գրիչս եղավ անթրոց սըրտերու հնոցի…
— Ձեզի ընծա՜, քաջ մարտիկներ —
Եղեգնյա գըրչով վըրեժ երգեցի.
Ընդ եղեգան փող բո՛ց ելաներ:

                                                                   Դանիել Վարուժան

 Վերլուծություն

Բանաստեղծության ընթացքում գրողը նստած իր եղեգնյա գրչով գրում էր և ամեն քառատողից հետո ասում էր, թե իր եղեգնյա գրչից ինչ է առկայծում: Առաջին տան մեջ փողից լույս է դուրս գալիս, քանի որ նա գրում է իր հին հայրենիքի, սոսյաց անտառների մասին, որ նրանք այնքան թանկ են իր համար և հնության մեջ երևում են լույսի միջից:

Երկրորդ տան մեջ գրում է կարոտի, հայ պանդուխտների և հարսերի մասին: Ու այս անգամ փողից ողբ է դուրս գալիս, քանի որ հարսերը մնում են մենակ և մեծացնում իրենց երեխաներին:

Երրորդ տան մեջ նշում է հայրենիքի զոհերի մասին, ովքեր իրենց կյանքը տալով ազատում են հազարավոր մարդկանց ու մանուկներին ցավից ու իրենց ազատությունը շնորհում նրանց: Մեծ ցավով էր գրում այս ամենը Դանիել Վարուժանը, ինչպես ինքն է ասում երրորդ քառյակի մեջ՝ «Եղեգնյա գրչից սիրտս է ելնում»:

Չորրորդ տան մեջ եղեգնյա գրչով իր տունն է երգում, ալեհեր հորը, մորը և եղեգնյա գրչից ծուխ է դուրս գալիս, այսինքն տան մեջ կյանք է տեսնում, ծուխ է դուրս գալիս երդիկից և ապրում է մի հայ համերաշխ ընտանիք:

Իսկ ամենավերջին տնում կարծես եղեգնյա գրիչը ուժ է առնում ու տալիս մարտիկներին կոչ անելով «պայքա՜ր »: Ու այդ ընթացքում եղեգնյա գրչից բոց է դուրս գալիս լսվող պայքարներից…

Կարդում ենք արևմտահայերեն
Դանիել Վարուժան, «Անդաստան»

Դանիել Վարուժանն իր այս բանաստեղծության մեջ խոսում էր խաղաղության, բերկրության, առատության մասին: Այն կարելի է օրհներգ համարել, հատկապես, որ վերնագիրն էլ նշանակում է դաշտի օրհներգ: Դանիել Վարուժանը խաղաղություն էր մաղթում, որպեսզի չհոսի արյուն, պատերազմներ չլինեն, այլ միայն աշխատանք լինի:

Ո՛չ արյուններ, քրտինք հոսին
Լայն երակին մեջ ակոսին.

Այս տողերով հեղինակը ցանկանում էր, որ հասկերն առատ լինեն, ոչխարներն արածեն, այսինքն խաղաղության հետ մեկտեղ նաև բերրիություն և առատություն լինի:

Ամեն աստղե ցող կայլակի,
Ու ամեն հասկ ձուլե ոսկի.
Եվ ոչխարներն երբ սարին վրա արածանին՝
Ծիլ ու ծաղի՜կ թող ըլլա:

Իսկ այս տողերով հեղինակը ցանկանում էր, որպեսզի բարեկեցություն և սեր լինի՝

Ծաղկի՜ մեղրը փեթակներուն,
Հորդի գինին բաժակներուն.
Ու երբ թխեն հարսերը հացը բարի՝
Սիրերգությո՜ւն թող ըլլա։

Բանաստեղծության մեջ հեղինակը շատ գույներ է օգտագործել: Օրինակ՝ կարմիր, որը գինին է խորհրդանշում, կապույտ, որը խաղաղության գույնն է, կանաչ, դեղին, որոնք բնության և բարեկեցության գույնն են: Բանաստեղծությունն օրհներգի նման բոլորին խաղաղություն է մաղթում, բերկրություն, սեր, բարեկեցություն, այն ինչ պետք է երջանիկ ապրելու համար:

<<Սպիտակ ձին>> Բակունցի լավագույն ստեղծագործություններից է։Ներկայացված է հայ գյուղը Առաջին համաշխ․ պատերազմի տարիներին։Պատմվածքի հերոսներն են ՝Շարմաղ Բիբին,Նրա վորդի Սիմոնը,դուստր Շողերը,համագյուղացիներց Սաքու տղան,Շիլ Իվանը,Շողունց Աքելը,Գիլանց Մուքին,Կոստանդ աղան։

Սիմոնի մայրը՝Շարմաղ Բիին երևում է մեկ պատմվածքի սկզբում,մեկ ՝ վերջում,բացելով ու փակելով դուռը,կարծես ներկայացնելով հայ գյուղի ծանր վիճակը։

Առաջին համաշխ․ պատերազմ էր ՝ և թագավորի հրամանով հավաքվում էին բոլոր ձիերը։Ձին թաքցնելու և չներկայացնելու դեպքում սահմանված էր ծանր տուգանքներ։Ցոլակը՝ Սիմոնի ձին,նրանց ըտանիքի միակ հույսն էր։Սիմոնը ձին գնել էր երկու տարի առաջ,տալով իրենց էշը,հորթը,մի կարպետ և երկու բոռ ցորեն,այսինքն ամբողջ տնտեսությունը։Ըտանիքը արցունքն աչքերին ճանապարհ է դնում Ցոլակին։Մի տխուր առավոտ էր,և գյուղացիները լուռ ճանապարհ են ընկնում դեպի քաղաք։

Պատմվածքի գագաթնակետը գետափի տեսարանն է։Իմանալով,որ հիվանդ ձիերին չեն տանում՝ Սիմոնը որոշում է Ցոլակի մեջքին չեչաքարով վերք բացել։Բայց Ցոլակին տանում են և Սիմոնի սրտում մնում է տանջող ցավը,ոչ միայն,որ կորցրեց Ցոլակին,այլ ՝ որ վերք ու ցավ պատճառեց նրան։

Պատմվածքը վերնագրված է <<Սպիտակ ձին>>,խոսքը Կոստանդ Աղայի ձիու մասին է։Սանուտեր Կոնստանդ աղան սպիտակ ձիով գալիս է քաղաք և սպիտակ ձիով էլ ետ դառնում,դրա փոխարեն հրապարակ է բերում մի հիվանդ ձի։

Բակունցը այս պատմվածքով ներկայացնում է կյանքի անարդարությունը,անհավասարությունը,ինչպես գյուղացիներն էին ասում կյանքի սևն ու սպիտակը։

***

Սպասողներ կան ինչ-որ տեղ դեռ ինձ,

Ինչ-որ տեղ արդեն հեռավոր հուշ եմ:

Մեկի համար դեռ ամռան թեժություն,

Իսկ մեկի համար աշնան մշուշ եմ…

Բայց թե, ի՞նչ արած, ինչքան չլինի,

Ինձ ամենից լավ ես եմ ճանաչում

Եվ ասում եմ, որ բոլորն իմանան.

-Իրիկնաժամի մղեղների մեջ

Ծարավ կալվորի դատարկված կուժ եմ:

Վերլուծություն՝

Այս բանաստեղծության ասելիքն այն է, որ մենք ամեն մի պատմության մեջ մեր դերն ունենք: Մեկի կյանքում վատն ենք, մեկի կյանքում լավը: Պետք է պարզապես համակերպվել այն մտքի հետ, որ միշտ և բոլոր դեպքերում լավը չենք լինելու:

***

Մերոնք նստել են իրիկնահացի:

Տատս շերեփով բոլորին հերթով

Վարձն ես հատուցում՝ օրվա արածի:

Նստել են նչանք լուռ, առանց բառի

Եվ փչում են, որ ապուրը սառի:

Նստել են…մենակ ես եմ բացակա:

Եվ տատն ասում է.

-Ուշացավ: Ոչինչ: Ուր որ է կգա:

Եվ պապն ասում է.

-Օրհնվի ճամփան, օրհնանքս վկա,

Լավ կանի՝ չգա,

Մեր գերդաստանի պատվիրակն է նա

Լույս աշխարհի մեջ,

Ուր սիրտը կուզի, թող այնտեղ գնա,

Նա էլ որ եկավ, նորից կմեռնենք,

Լույս աշխարհում մեզ հիշող չի մնա:

Վերլուծություն՝

Այս բանաստեղծության ասելիքն այն է, որ կյանքում լինում են տարբեր իրավիճակներ, երբ մենք բացակա ենք, բայց մեզ կա սպասող մեկը,  ով վստահ է, որ մենք ուշացած, բայց կգանք:

Ընթերցեցինք` Ես- Վերգինե Խաչատրյանս
Եվ դասընկերուհիս` Միլենա Դանիելյանը

Համո Սահյանը մեծանուն, ամենահայտնի բանաստեղծներից մեկն է: Ծնվել է Սիսիանի շրջանի Լոր գյուղում 1914 թվականի ապրիլի 14: Իրական անունը` Հմայակ Գրիգորյան, սակայն հոր անունը` Սահակ, վերցերլ է, որպես կեղծանուն:Սկզբնական կրթությունը ստացել է իր գյուղում, ապա ուսումը շարրունակել է Բաքվում` ստացել միջնակարգ և բարձրագույն կրթություն: Մասնակցել է Հայրնական պատերազմին 1941- 1945 թթ: Զորյանը եղել է նրա ուղեկիցը դեպի գրականություն: Հենց նրա հրավրով է Սահյանը եկել Երևան, հաստատել բնակություն, ապա Զորյանի օգնությամբ Սահյանը ստեղծել իր առաջին գիրքը՝ «Որոտանի եզերքին» վերնագրով։ Համո Սահյանը գրել է Զորյանի մասին`

Դուք հոր նման խիստ եք եղել, Ու հոր նման ներող, Ձեր խորհուրդը խորն է եղել Ու խրատը՝ գերող։

Հայտնի ժողովածուներն են  «Սեզամ, բացվիր»,  «Ինձ բացակա չդնեք»,  «Քարափների երգը»,  «Իրիկնահաց» և այլն: 1965-1967 թվականներին եղել է «Գրական թերթ»-ի գլխավոր խմբագիրը։ Մահացել է 1993 թվականի հուլիսի 17-ին Երևանում։ Թաղված է Կոմիտասի անվան Պանթեոնում:

Միսաք Մեծարենցի բանաստեղծություններից ընթերցեցի «Աքասիաներու շուքին տակ», «Վայրկյան», «Սիրերգ», «Անանուն», «Երազի օրեր» բանաստեղծությունները։

Միսաք Մեծարենցի բանաստեղծություններն ընթերցելիս աչքիդ առաջ միանգամից պատկերվում են այն բնության կադրերը, որոնք նա այդքան գեղեցիկ ներկայացնում է, շատ գունավոր, պատկերավոր և ճիշտ ու հատուկ ընտրված բառերով: Նրա բանաստեղծությունները բավականին պարզ են թվում, եթե ասոցացնեմ գույների հետ կընտրեմ պարզ ու հանգիստ գույներ, օրինակ՝ սպիտակ, մոխրագույն, այլ բաց գույներ: Առաջին հայացքից թվում է, թե Միսարենցը պարզապես բնությունն է նկարագրել իր բանաստեղծություններում, սակայն մի փոքր խորանալով կարող ենք նկատել, որ նա բնութագրել է շուրջն ու բնությունը ըստ իր հոգեվիճակի, նաև փորձել է ասոցացնել բնությունն ու իր կյանքը ինչ-որ ուրախ ու տխուր երևույթներով: Այսպիսով իր բանաստեղծությունները ուղիղ կապ ունեն իր անձի, տեսակի, զգացմունքների և հոգեվիճակի հետ:

Թողած Կարսում, գետի ափին, տունս՝ շինված անտաշ քարով,
Կարսը թողած, Կարսի այգին ու հայրենի երկինքը մով
Եվ Կարինե Քոթանճյանին անգամ չասած մնաս բարով
Ա՜նց եմ կենում հիմա օտար քաղաքների ճանապարհով:
Անց եմ կենում. շուրջս -մարդիկ, շուրջս դեմքեր հազա՜ր-հազա՜ր.
Շուրջս աշխարհն է աղմկում, մարդկային կյանքն անհավասար.
Եվ ո՞վ կասի՝ ինչո՞ւ ես դու, – ո՞վ կասի, թե ո՞ւր հասար,
Դեմքերը, ախ, բութ են այնպես՝ կարծես շինված են տապարով:
Գորշ, տաղտկալի ու խելագար երգ է կարծես այս կյանքը մի.
Ինչ-որ մեկի սրտում բացված վերք է կարծես այս կյանքը մի,
Եվ ո՞ւմ համար, էլ ո՞ւմ համար կարոտակեզ երգեմ հիմի
Սիրտս՝ լցված տարիների սեղմ արճիճով ու կապարով:
Բայց շուրջս թող որքան կուզե աշխարհը այս խնդա, ցնդի –
Ես -հաշմանդամ ու խելագար ու հավիտյա՜ն վտարանդի՝
Դեպի երկի՜նք պիտի գնամ, դեպի եզերքը Ամենտի –
Իմ բա՜րձր, հին ու աստղային երազների ճանապարհով…
Ու էլ ամե՛ն մեղքի համար սիրտս հիմա ունի ներում.
Պիտի անդարձ ես հեռանամ, պիտի գնամ՝ ա՛չքս է հեռուն.
Թե Կարինե Քոթանճյանին տեսնեք Կարսի փողոցներում –
Ասե՛ք նրան՝ Չարենցն ասավ -մնաս բարո՜վ, մնաս բարո՜վ…
1919թ.

Վերլուծություն

Չարենցն իմ սիրելի բանաստեղծներից մեկն է, իսկ սա իմ սիրելի բանաստեղծությունը…Այս բանաստեղծության մեջ Չարենցը գրում է իր ծննդավայր Կարսի մասին: Ասում է, որ թողել է իր հայրենի տունը, և հիմա թափառում է օտարության մեջ: Նրան ոչ ոք չի հասկանում, ու մարդիկ այնքան սառնասիրտ են նրա հետ վարվում, որ բանաստեղծը նրանց բնութագրելով ասում է  որ մարդկանց դեմքերը կարծես շինված լինեն տապարով: Չարենցը իր կյանքն է նկարագրում տխրությամբ, ասում է որ գորշ, տաղտկալի ու խելագար է իր կյանքը: Բանաստեղծը անգամ ապաշխարհում է իր գործած մեղքերի համար և ասում է որ իր սիրտը ունի ներում… բանաստեղծության վերջին տան մեջ Չարենցը հիշատակում է նաև իր սիրած աղջկան`Կարինե Քոթանճյանին, և դիմում է մարդկանց ասելով , եթե Կարսի փողոցներում տեսնեն իր սիրած աղջկան, թող փոխանցեն որ Չարենցն ասել է նրան «մնաս բարով»:

Վարդան Այգեկցի

Առիւծ եւ աղուէս

Առիւծ մի կորիւն ծնաւ, եւ ժողովեցան կենդանիքն ի տես եւ յուրախութիւն: Գայ աղուէսն ի մէջ բազմամբոխին եւ մեծահանդիսիւ նախատեաց զառիւծն յատեանն բարձր ձայնիւ եւ անարգեաց, թէ`
— Ա՞յդ է քո կարողութիւնդ, զի մի՛ կորիւն ծնանիս եւ ոչ բազում:
Պատասխանի ետ առիւծն հանդարտաբար եւ ասէ.
— Այո՛, մի՛ կորիւն ծնանիմ, բայց առիւծ ծնանիմ եւ ոչ աղուէս քան զքեզ:
Առյուծը և աղվեսը 

Առյուծը մի կորյուն ծնեց, և հավաքվեցին կենդանիները տեսնելու և ուրախանալու: Գալիս է աղվեսն հավաքվածների մեջ և հանդիսականների ներկայությամբ նախաձեց առյուծի ասաց բարձր ձայնով և անարգեց, թե՝
-Ա՞յդ է քո կարողությունը, մի՛ կորյուն ծնում ես և ոչ բազում:
Պատասխանեց առյուծն հանդարտաբար և ասում է.
-Այո՛, մի՛ կորյուն եմ ծնում, բայց առյուծ եմ ծնում և ոչ աղվես:

Բառարան

 Ի տես եւ յուրախութիւն                 — տեսնելու և ուրախանալու

Գայ                                                     — գալիս է

ի մէջ բազմամբոխին                       — բազմամբոխի (հավաքվածների մեջ)

մեծահանդիսիւ                — այստեղ` հանդիսականների ներկայությամբ

զառիւծն                                             — առյուծին

ծնանիս                                               — ծնում ես

պատասխանի ետ                             — պատասխան տվեց, պատասխանեց

ասէ                                                      — ասում է

ծնանիմ                                               — ծնում եմ

Հարցեր և առաջադրանքներ

• Ճիշտ կարդա այս բառերը.

Զքեզ, առիւծ, կորիւն, կարողութիւն, յուրախութիւն, յատեանն, գայ, աղուէս, նախատեաց, անարգեաց:

• Այս բառերն ու բառակապակցություններն աշխարհաբար դարձրու.

կենդանիքն, ծնաւ, ժողովեցան, նախատեաց, անարգեաց, բարձր ձայնիւ, ոչ աղուէս քան զքեզ:
Կենդանիները, ծնեց, հավաքվեցին, նախատեց, անարգեց, բարձր ձայնով:

• Գրաբար դարձրու առակի համառոտ փոխադրությունը.

Առյուծը մի կորյուն ծնեց, և աղվեսը նախաձեց նրան (զնա), որ մի´ կորյուն է ծնում և ոչ բազում: Իսկ առյուծը պատասխանեց.

— Մի կորիւն եմ ծնում, բայց առիւծ:

• Ի՞նչ է ցույց տալիս առակը: Որ չպետք է լինես անխիղճ և ագահ:

Օր մը տղուն մեկը կապվեցավ անոր ու հետը ամուսնանալ առաջարկեց. այն վայրկյանեն գողի սերը անտանելի լուծ մը դարձավ իրեն։ Ալ չկրցավ սպասել անոր, գիշերները լուսցնել, ժամադրություններուն գտնվիլ, սա պարտեզին մեջ, կամ ան լերան վրա. ամեն առթիվ գանգատեցավ, բողոքեց, ու լացավ. մյուսը կը զարմանար. ինչո՞ւ այս արցունքը, չէ՞ մի որ առաջվան պես կը սիրեին իրար. ի՞նչ փույթ մնացածը. Զաբուղոն իր առանձնացած կյանքովը, միամիտ մարդու հատուկ անծալք գաղափարները կը պարզեր։- Ի՞նչ պիտի ըլլա ասոր վերջը, կը հարցներ աղջիկը։Ասոր վե՞րջը. Զաբուղոն երբեք չէր խորհած ատոր. ընդհակառակը կը փափագեր որ վերջը չգա։Այն ատեն հուսահատած՝ հոժարությամբ բաժանում ձեռք բերելե այս նշանտուքեն, որ օրհնված պսակե ավելի ամուր ու հաստատ կ՚երևար, դիվային խորհուրդ մը անցավ մտքեն. գիշեր մը ոստիկանները կանչեց ու ձերբակալել տվավ Զաբուղոնը։

Մի օր ուրիշ տղայի հետ կապվեց և ամուսնության առաջարկ ստացավ նրանից, այդ վայրկյանից սկսած գողի սերը նրա համար լուծ դարձավ։ Այլևս չէր կարողանում սպասել նրան, գիշերները լուսացնել, ժամադրությունների գնալ այն պարտեզի մեջ կամ լեռան վրա։ Միշտ գանգատվում էր, բողոքում ու լաց լինում, իսկ մյուսը կզարմանար, թե ինչու է այս ամենը կատարվում, ինչի համար են այդ արցունքները, չէ որ նրանք առաջվա նման սիրում էին իրար, մնացածն ինչ կարևոր է․ Զաբուղոն իր առանձնացած կյանքով, միամիտ մարդուն հարիր անծալք գաղափարներն էր փորձում պարզել։
-Ի՞նչ պիտի լինի սրա վերջը,-հարցնում էր աղջիկը։
Սրա վերջի մասին երբեք չէր մտածել Զաբուղոն, ընդհակառակը՝ ցանկանում էր, որ դա չվերջանա։
Այդ ժամանակվանից Վասիլիկն ուզում էր մաքուր կերպով բաժանում փնտրել ամուսնուց և քանդել այն կապը, որը օրհնվածից ավելի ամուր և ուժեղ էր թվում։ Եվ մի օր սրասափելի միտք ծագեց իր գլխում․ մի գիշեր զանգեց ոստիկաններին և ձերբակալել տվեց Զաբուղոյին